Retinol vs Retinal vs Tretinoin ต่างกันอย่างไร? สรุปจากงานวิจัยแบบเข้าใจง่าย
ถ้าเคยเดินดูสกินแคร์ จะเห็นคำว่า Retinol หรือ Retinal บนฉลาก และอาจเคยได้ยินคำว่า Tretinoin จากคลินิกผิวหนัง ทั้งสามชื่อฟังคล้ายกันมาก หลายคนจึงเข้าใจว่าเป็นตัวเดียวกัน
จริง ๆ แล้วทั้งหมดอยู่ใน “ครอบครัววิตามินเอ” หรือที่เรียกว่า เรตินอยด์ (retinoids) แต่ความแรง หลักฐานงานวิจัย และสถานะทางกฎหมายต่างกันพอสมควร บทความนี้สรุปให้สั้น ๆ จากงานวิจัยและแนวทางของแพทย์ผิวหนัง
ทั้งสามตัวต่างกันที่ “จำนวนขั้นตอน”
เซลล์ผิวใช้วิตามินเอได้จริงในรูปของ กรดเรติโนอิก (retinoic acid) สารแต่ละตัวจึงต้องถูกเอนไซม์ในผิวเปลี่ยนให้เป็นกรดเรติโนอิกก่อน จำนวนขั้นตอนนี้คือความต่างหลัก
Retinol (เรตินอล): ต้องเปลี่ยน 2 ขั้น คือ เรตินอล → เรตินัล → กรดเรติโนอิก
Retinal หรือ Retinaldehyde (เรตินัล): ต้องเปลี่ยนแค่ 1 ขั้น
Tretinoin (เทรติโนอิน): คือกรดเรติโนอิกเอง ไม่ต้องเปลี่ยน
บทความทบทวนงานวิจัยปี 2022 สรุปว่า ยิ่งใกล้กรดเรติโนอิก ฤทธิ์ยิ่งแรงขึ้น แต่ผิวก็ทนได้น้อยลง โดยเรตินอลกับเรตินัลระคายเคืองใกล้เคียงกัน และน้อยกว่ากรดเรติโนอิกชัดเจน ส่วนการทดลองในห้องแล็บพบว่าเรตินอลมีฤทธิ์อ่อนกว่ากรดเรติโนอิกประมาณ 20 เท่า
Retinol: หาง่าย อ่อนโยน แต่หลักฐานยังไม่แน่น
งานวิจัยปี 2016 (Kong และคณะ) พบว่าเมื่อทาครบ 4 สัปดาห์ ทั้งเรตินอลและกรดเรติโนอิกทำให้ชั้นหนังกำพร้าหนาขึ้น และกระตุ้นยีนที่เกี่ยวกับการสร้างคอลลาเจน แต่ขนาดของผลจากเรตินอลมักน้อยกว่า และเมื่อทาเรตินอลครบ 12 สัปดาห์ ริ้วรอยบนใบหน้าลดลงจากการวิเคราะห์ภาพถ่าย
อย่างไรก็ตาม การทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบปี 2021 ที่รวบรวมงานทดลองแบบสุ่มซึ่งเทียบกับครีมเปล่า (ครีมที่ไม่มีสารออกฤทธิ์) ได้ 9 งาน พบว่า
4 งาน ไม่พบความต่างระหว่างครีมเรตินอลกับครีมเปล่า
อีก 5 งาน มีจุดอ่อนด้านวิธีวิจัย และให้หลักฐานแบบอ่อนว่าอาจช่วยริ้วรอยเล็ก ๆ ได้เล็กน้อย
8 ใน 9 งาน ได้รับทุนจากบริษัทผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ที่ทดสอบ
นอกจากนี้ เรตินอลเสื่อมสภาพง่ายเมื่อโดนแสงและอากาศ บรรจุภัณฑ์และการเก็บรักษาจึงมีผลต่อคุณภาพด้วย
Retinal: อยู่ตรงกลาง ใกล้กรดเรติโนอิกกว่า
งานวิจัยปี 1998 ในวารสารของสมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (Creidi และคณะ) เปรียบเทียบครีมเรตินัล ครีมกรดเรติโนอิก และครีมเปล่า ในผู้ที่มีผิวเสื่อมจากแสงแดด 125 คน ที่สัปดาห์ที่ 18 รอยย่นและความขรุขระบริเวณหางตาลดลงทั้งในกลุ่มเรตินัลและกลุ่มกรดเรติโนอิก แต่กลุ่มกรดเรติโนอิกระคายเคืองมากกว่า
ข้อสังเกตที่ควรรู้: บทความทบทวนปี 2021 ชี้ว่าเมื่อเทียบเรตินัลกับครีมเปล่าโดยตรงในงานนี้ ผลต่างยังไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนงานวิจัยแบบสุ่มปี 2018 พบว่าหลังทาเรตินัล 3 เดือน ผู้เข้าร่วม 95% มีสภาพผิวจากแสงแดดดีขึ้นโดยรวม ภาพรวมจึงน่าสนใจ แต่ยังต้องการงานวิจัยที่ใหญ่และยาวขึ้น
Tretinoin: หลักฐานมากที่สุด แต่เป็น “ยา”
ตามข้อมูลของ AAD (สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน) เทรติโนอินได้รับการรับรองจาก FDA สหรัฐฯ เป็นยาทารักษาสิวตั้งแต่ปี 1971 ต่อมาแพทย์พบว่าช่วยเร่งการผลัดเซลล์ผิวและเพิ่มคอลลาเจน จึงช่วยเรื่องสีผิวและริ้วรอยเล็ก ๆ ได้ด้วย
งานวิจัยแบบสุ่มนาน 2 ปี (Kang และคณะ 2005) พบว่ากลุ่มที่ใช้ครีมเทรติโนอิน มีผู้ที่ริ้วรอยเล็ก ๆ ดีขึ้น 76% เทียบกับ 55% ในกลุ่มครีมเปล่า แปลว่าได้ผลจริงแต่ไม่ได้มหัศจรรย์ และการทาครีมบำรุงเองก็ช่วยได้ระดับหนึ่ง
ในไทย กรดเรติโนอิกจัดเป็นยา และเป็นสารห้ามใช้ในเครื่องสำอาง อย. เคยตรวจพบครีมผิดกฎหมายที่ลักลอบผสมสารนี้หลายครั้ง การใช้เทรติโนอินจึงควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ และถ้าทาครีมทั่วไปแล้วผิวแดง ลอก แสบผิดปกติ ควรหยุดใช้และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ข้อดี และ ข้อควรระวัง
ข้อดี
เป็นกลุ่มสารที่มีงานวิจัยด้านผิวเสื่อมจากแดดมานานหลายสิบปี
เรตินอลและเรตินัลระคายเคืองน้อยกว่ากรดเรติโนอิก
AAD ระบุว่าเหมาะกับปัญหาระดับเบา เช่น สิวเล็กน้อย สีผิวไม่สม่ำเสมอเล็กน้อย หรือริ้วรอยเล็ก ๆ
ข้อควรระวัง
อาจทำให้ผิวแดง แห้ง ลอก หรือแสบ โดยเฉพาะช่วงแรกที่เริ่มใช้
ทำให้ผิวไวต่อแดดมากขึ้น AAD แนะนำให้ใช้ตอนกลางคืน และป้องกันแดดทุกวัน
คนผิวสีเข้ม ถ้าผิวระคายเคืองอาจเกิดรอยดำตามมา
ไม่ควรใช้เรตินอยด์ระหว่างตั้งครรภ์ (AAD)
ผิวแพ้ง่าย ผิวแห้งมาก หรือหน้าแดงอักเสบ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
ต้องใช้เวลา งานวิจัยของเทรติโนอินเห็นการเปลี่ยนแปลงหลังใช้ประมาณ 3–6 เดือน
AAD แนะนำให้เริ่มจากสูตรที่อ่อนที่สุด แล้วค่อย ๆ เพิ่มความถี่ตามที่ผิวรับได้
สรุป
Retinol: อ่อนโยนและหาง่าย แต่หลักฐานงานวิจัยยังไม่แน่น
Retinal: อยู่ตรงกลาง มีงานวิจัยที่น่าสนใจ แต่ยังไม่มาก
Tretinoin: มีหลักฐานมากที่สุด แต่เป็นยา ระคายเคืองมากกว่า และควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์
ไม่มีตัวไหนเหมาะกับทุกคน และทุกตัวควรใช้คู่กับการป้องกันแดดเสมอ
บทความนี้มีเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ใช่การโฆษณาขายยา ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์หรือยาใด ๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
แหล่งอ้างอิง
Milosheska D, Roškar R. Use of Retinoids in Topical Antiaging Treatments: A Focused Review of Clinical Evidence. Adv Ther. 2022.
Spierings NMK. Evidence for the Efficacy of Over-the-counter Vitamin A Cosmetic Products in the Improvement of Facial Skin Aging: A Systematic Review. J Clin Aesthet Dermatol. 2021.
Kong R, et al. A comparative study of the effects of retinol and retinoic acid on histological, molecular, and clinical properties of human skin. J Cosmet Dermatol. 2016.
Creidi P, et al. Profilometric evaluation of photodamage after topical retinaldehyde and retinoic acid treatment. J Am Acad Dermatol. 1998.
Efficacy and safety of retinaldehyde creams used to treat photoaged skin: A randomized double-blind controlled trial. J Cosmet Dermatol. 2018.
ประชาชาติธุรกิจ (2567). อย. เปิดรายชื่อเครื่องสำอางผสมสารห้ามใช้ รวมถึงกรดเรทิโนอิก





Comments